V. Havel's "The Garden Party and Other Plays"

เคยดูละคร Žebrácká Opera (อุปราการยาจก) ของฮาเวลหนหนึ่ง สิ่งที่ประทับใจคือเทคนิกละคร วิธีบลอกกิ้ง ดนตรี หรืออากัปกิริยาของนักแสดง ซึ่งจงใจให้ดูเหมือนตุ๊กตาฟันเฟือง ละครทั้งเรื่องจึงมีคุณสมบัติคล้ายนาฬิกาเรือนใหญ่ ตอนนั้นคิดว่าเป็นทางเลือกของผู้กำกับ จนได้อ่านรวมบทละครของฮาเวล ถึงรู้ว่า "มนุษย์ฟันเฟือง" คือจุดเด่นของนักเขียวชาวเชคผู้นี้

ฮาเวลเป็นหนึ่งในนักเขียนที่ชีวิตมีสีสันสุด นอกจากจะเป็นนักต่อสู้ทางสังคมแล้ว ครั้งหนึ่งเขาเคยเป็นถึงประธานาธิบดีแห่งเชคโกสโลวาเกีย The Garden Party และ The Memorandum ต่างสืบทอดขนบมาจากแฟรงค์ คาฟคา ว่าด้วยเขาวงกตของระบบซึ่งทำลายความเป็นปัจเจค (อย่าง The Memorandum เกี่ยวกับภาษาพิเศษซึ่งถูกออกแบบเพื่อใช้เฉพาะในสถานที่ราชการ) อ่านแล้วสยองเลยว่าระบบเอกสาร ระบบราชการในเชคต้องวินาศสันตะโรมากๆ แน่ พอประธานาธิบดีฮาเวลได้ขึ้นมาบริหารประเทศ เขาจะจัดการอะไรกับปัญหานี้ได้หรือเปล่า

ฮาเวลชอบให้ตัวละครพูดจาซ้ำไปซ้ำมา ฉากหนึ่งๆ อาจถูกวนเวียนกลับมาเล่นใหม่เจ็ดแปดเที่ยว ความซ้ำซ้อนช่วยให้บทสนทนาธรรมดามีความหมายลึกซึ้งขึ้น และคนอ่านหรือคนดูจะรู้สึกเหมือนตัวเองติดอยู่ในเขาวงกตอันปราศจากทางออก The Garden Party เล่นกับความอึดอัดของคนอ่านอย่างชาญฉลาด ขณะที่เทคนิกคล้ายๆ กันนี้ กลับไม่ค่อยประสบความสำเร็จเท่าไหร่นักใน The Increased Difficulty of Concentration

ที่เราชอบสุดในเล่มคือชุดละครสั้นสามเรื่อง Audience, Unveiling และ Protest ทั้งสามเรื่องมีตัวเอกคือเฟอร์ดินาน วาร์เนก นักเขียน และนักต่อสู้เพื่อสังคม (ไม่ต้องสงสัยเลยว่าเขามีต้นแบบมาจากใคร) ทั้งสามเรื่องเกี่ยวเนื่องกันอย่างน่าสนใจ โดยการพูดถึงวาร์เนก และคนสามชนชั้น ตั้งแต่กรรมาชีพ กระฎุมพี และปัญญาชนตามลำดับ อ่านแล้ว ขำขื่นไปกับความขัดแย้งระหว่างกรรมาชีพผู้โง่เขลา และขี้อิจฉา กระฎุมพีผู้กลวงเปล่า และเหยียดหยาม และปัญญาชนผู้ขี้ขลาดตาขาว ไม่ใช่ง่ายๆ เลยจะนำคนทั้งสามประเภทนี้มาจับมือ สานสามัคคีกัน

ตอนนี้เรากำลังสนใจวาเควฟ ฮาเวลมากๆ (ว่าจะสั่งหนังสือชีวประวัติแกมาลองอ่านดู) ไม่ใช่เพียงเพราะเขาเคยเป็นประธานาธิบดีของประเทศบ้านเกิดมิดาน กุนเดระ แต่ไม่บ่อยนักที่นักเขียน จะเป็นนักปฏิบัติด้วย ใคร่รู้ยิ่งนักว่าฮาเวลนักการเมือง และฮาเวลนักเขียนจะเหมือนหรือแตกต่างกันสักแค่ไหน คนอย่างฮาเวล หรือคึกฤทธิ์ นักเขียนที่เป็นนักการเมืองด้วยนั้น มักจะมีแง่มุมบางอย่าง ซึ่งทำให้พวกเขาโดดเด่นกว่าเพื่อนร่วมอาชีพ (ทั้งสองอาชีพ) ทั่วไป