M. Puig's "Kiss of the Spider Woman and two other plays"

ไม่ใช่ครั้งแรกนะที่ได้อ่าน Kiss of the Spider Woman นี่คือหนังสือโปรดเรามาตั้งแต่ไหนแต่ไรแล้ว อาจไม่ค่อยพูดถึงบ่อยนัก เพราะไม่ได้อ่านเรื่องอื่นของผู้เขียน (เคยค้นๆ ดู ที่แปลมาเป็นภาษาอังกฤษก็มีอยู่ไม่กี่เล่ม) ยังจำความรู้สึกได้ดี เหมือนโดนฉุดกระชากลงห้วงเหวอารมณ์ ระหว่างอ่านแน่นหน้าอก ตีบตันไปหมด ร้องไห้ยังร้องไม่ออก ความรู้สึกคล้ายๆ ตอนอ่าน Lolita หรือ The Sea, the Sea หนังสือเหล่านี้สร้างความกดดันบางอย่าง ทั้งที่ถามว่าเศร้าไหม อย่างน้อยๆ กว่าจะถึงตอนจบก็ไม่ได้โศกาอะไรนักหนา ยิ่งในกรณี Kiss of the Spider Woman น่าจะเรียกว่าเป็นความเศร้าที่มาพร้อมกับความสวยงามมากกว่า

จุมพิตนางแมงมุมฉบับที่เพิ่งอ่านไปไม่ใช่นิยาย แต่เป็นละครเวที ดัดแปลงโดยตัวพูอิกเอง เข้าใจว่าเพิ่งมาทำเป็นละครเพลงทีหลัง โดยคู่หูในตำนาน เอบ และแคนเดอร์เป็นผู้ประพันธ์ดนตรี นึกภาพไม่ออกเหมือนกันว่าจะออกมาในรูปแบบไหน เคยเล่นที่ศูนย์วัฒนธรรมไทยด้วย มีคุณรัดเกล้าแสดง แต่ถามว่าแสดงเป็นอะไร ไม่รู้เหมือนกัน แต่คงไม่ใช่นางแมงมุม เพราะสำหรับคนที่คุ้นเคยกับเรื่องนี้ คงทราบว่านางแมงมุมเป็นนักโทษชายใจหญิง โมลินาถูกจับขังร่วมกับวาเลนติน นักโทษการเมือง ในคุกแห่งหนึ่งของประเทศอเมริกาใต้ ทั้งเรื่องมีคนเล่นอยู่แค่สองคนเท่านั้น

ถึงจะบอกว่าพูอิกดัดแปลงนิยายตัวเองให้เป็นบทละคร แต่เอาเข้าจริงๆ Kiss of the Spider Woman ฉบับดั้งเดิมมันก็แทบจะเป็นละครอยู่แล้ว เพราะทั้งเล่มไม่มีการบรรยายฉาก มีแต่บทสนทนาระหว่างตัวละครสลับไปมา ด้วยเหตุนี้กระมังมันถึงได้เป็นหนังสือสุดแสนงดงาม เพราะไม่มีการบรรยายความ คนดูถึงต้องจินตนาการทุกสิ่งล้วนๆ พูดแบบนี้อาจฟังดูแปลกๆ เนื่องจากขึ้นชื่อว่าเป็นหนังสือ มันก็ต้องใช้จินตนาการวันยังค่ำ อธิบายไม่ถูกเหมือนกัน เพียงแต่เทียบกับนิยายเรื่องอื่น ราวกับว่า Kiss of the Spider Woman เป็นนิยายที่ถูกเล่าด้วยเสียงกระซิบ ต้องค่อยๆ วาดภาพ จับความเอาเอง ประกอบกับธีมหนังสืออิงอยู่บนความฝัน และภาพลวงตา เลยกลายเป็นวิธีเล่าเรื่องที่ส่งเสริมเนื้อความอย่างสวยงาม

พอดัดแปลงเป็นบทละคร อ่านแล้วคิดภาพตาม กลับไม่ได้อารมณ์เท่าที่ควร ซึ่งคงช่วยอะไรไม่ได้ จริงๆ ฉากและเหตุการณ์สำคัญในนิยายบรรจุอยู่ในบทละครได้อย่างไม่มีตกหล่น ต่อให้ไม่นับอารมณ์ฝันๆ ของมันนี่ก็เป็นนิยายที่มีประเด็นพูดถึงได้ไม่รู้จบ การถ่ายทอดบทสนทนา ไดนามิกระหว่างโมลินา และวาเลนติน ตัวละครซึ่งต่างกันในทุกๆ ด้าน สื่อให้เห็นความขัดแย้งระหว่างเพศ การต่อสู้ทางการเมือง (เท่าที่อ่านดูพูอิกค่อนข้างเป็นกลาง ไม่เอียงซ้าย เอียงขวาไปทางใด) การใช้ชีวิตอย่างภาคภูมิใจ และไม่ยอมให้ใครดูถูก (ซึ่งถูกย้ำอีกครั้งใน Mystery of the Rose Bouquet) การที่คนสองคนช่วยเหลือและเติมเต็มซึ่งกันและกัน

นอกจาก Kiss of the Spider Woman เล่มนี้ยังมีบทละครอีกสองเรื่องคือ Under a Mantle of Stars และ Mystery of the Rose Bouquet ซึ่งก็เพิ่งเคยอ่านเหมือนกัน Under a Mantle of Stars เป็นบทละครเรื่องแรกของผู้เขียน เล่นประเด็นความฝัน และภาพลวงตาเต็มๆ สนุกดี อ่านแล้วเหมือนเดินท่องอยู่ในเขาวงกต ส่วน Mystery of the Rose Bouquet ค่อนข้างยาว และน่าเบื่อบางจังหวะ แต่มีตอนจบที่โดนใจพออภัยให้ทุกสิ่ง มีหลายส่วนคล้ายจุมพิตนางแมงมุม เปลี่ยนสองนักโทษชาย เป็นนางพยาบาล และคนไข้ พูดถึงความสัมพันธ์ระหว่างคู่คนขาดๆ หายๆ และท้ายที่สุด หนึ่งในบทเรียนที่พูอิกอยากฝากไว้คือการมีชีวิตอย่างไม่ยอมให้ผู้ใดดูถูก