ความสุขของกะทิ (งามพรรณ) คนเล่นเงา (จิรภัทร)

รุ่นพี่ที่ผมสนิท และเคารพเป็นคนแนะนำให้ผมอ่านความสุขของกะทิ แกใช้คำพูดว่าเป็น "หนังสือแสนประเสริฐ ที่ประเทศไทยรอคอยมาแสนนาน" โดยเปรียบเทียบด้วยว่านี่คือโต๊ะโตะจังฉบับไทยแลนด์ อ่านจบแล้ว ก็พอเห็นจริงตามที่แกพูด ทั้งโต๊ะโตะจัง และกะทิ เป็นเรื่องราววัยเยาว์ของเด็กผู้หญิง ซึ่งเติบโตในโลกอันโหดร้าย สำหรับโต๊ะโตะจังโลกอันโหดร้ายที่ว่าคือความยากจนช่วงสงครามโลก และสำหรับกะทิ คือสภาพกำพร้าไร้พ่อแม่ แต่แม้โลกภายนอกจะเป็นเช่นไร ความใสซื่อ และการมองโลกในแง่ดีของทั้งคู่ ก็ช่วยให้พวกเธอฟันฝ่าอุปสรรคต่างๆ ไปได้

แต่สำหรับผมแล้ว ทันทีที่อ่านกะทิจบ นึกถึงหนังสืออีกเล่มหนึ่งมากกว่า นั่นคือช่างสำราญ ของเดือนวาด พิมวนา สไตล์การเขียนที่ประกอบด้วยบทสั้นๆ เล่าเรื่องกึ่งสารคดี แต่ละบทเสมือนจบในตัว แต่ก็มีเส้นใยบางๆ ลากเรื่องราวต่อไปยังบทถัดไป ผมคิดว่ากะทิ คือหนังสือที่ได้รับการอัพเกรดมาจากช่างสำราญอีกทีหนึ่ง คือเหมือนคุณงามพรรณได้อ่าน ได้ศึกษา เรียนรู้ข้อดี ข้อเสียจากคุณเดือนวาด

ตอนที่ประกาศว่ากะทิได้ซีไรต์ มีคนออกมาคัดค้าน โต้แย้ง ด้วยเหตุผลที่ว่ามันเป็นหนังสือเด็ก แปลกที่ตอนช่างสำราญได้ ไม่ค่อยมีใครออกมาพูดอะไรแบบนี้เท่าไหร่ หรือเพราะช่างสำราญเป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้นสลัม ขณะกะทิเป็นหลานสาวชนชั้นกลาง หรือทันทีที่หนังสือบอกเล่าเรื่องราวคนยากคนจน มันจะกลายเป็นหนังสือผู้ใหญ่ที่มีคุณค่า แต่ถ้าเป็นเรื่องราวชนชั้นกลาง อย่างมากก็เป็นได้แค่วรรณกรรมเยาวชน

ความรู้สึกของผมที่รู้ว่ากะทิได้ซีไรต์ ไม่ถึงกับยินดี (เพราะมีอีกสามเล่มที่ชอบมากกว่า) แต่ก็ไม่ผิดหวัง รู้สึกว่ามีซีไรต์ที่น่าผิดหวังกว่ากะทิเยอะ (อมตะเอย ความน่าจะเป็นเอย หรือกระทั่งบางเล่มที่ได้ชิงปีนี้ ) ขณะเดียวกันผมก็ไม่รู้สึกถึงขนาดว่ากะทิเป็นก้าวใหม่ของวรรณกรรมไทย เนื้อเรื่องธรรมดาๆ ถ้าใครคุ้นเคย อ่านหนังสือมาเยอะหน่อย พอจะเดาตอนต้น ตอนจบได้ไม่ยาก อารมณ์ที่กะทิขาย ก็เป็นความเศร้า ความสัมพันธ์แบบดาดดื่น สรุปสั้นๆ แล้วกัน ผมไม่ได้รังเกียจหนังสือเล่มนี้ ไม่รู้สึกต่อต้านที่มันได้ซีไรต์ แต่ขณะเดียวกันก็ไม่คิดว่ามันมีความน่าสนใจเป็นพิเศษ


พูดถึงคนเล่นเงา (หรือหนังสือมันชื่อเล่นเงาเฉยๆ หว่า ) หนังสือเล่มนี้ชวนให้นึกถึงคำพังเพยว่ากว่าถั่วจะสุก งาก็ไหม้ อันนี้คือกว่าเนื้อเรื่องจะเริ่มน่าสนใจ ก็มาถึงปกหลังเสียแล้ว ผมคิดว่าคุณจิรภัทรจบเรื่องราว ความขัดแย้งของผู้คนในหมู่บ้านจังหวัดชายแดนภาคใต้ อย่างรวบรัด ตัดความเกินไปหน่อย หลายประเด็นน่าสนใจ ไม่ว่าจะเป็นสัมพันธ์ชู้สาวระหว่างลูกศิษย์ กับครูใหญ่ นายอำเภอ ตำรวจ และฝาแฝดสาวสวย แต่ทันทีที่เรื่องเริ่มจะเข้มข้น หนังสือก็จบเอาเสียดื้อๆ ปล่อยให้คนอ่านอารมณ์ค้างไปหลายชั่วโมง

จุดขายของเล่นเงาคือการใช้ตัวหนังตะลุง ไอ้เท่ง มาเป็นสัญลักษณ์แทนความมืดในใจคน มีฉากที่ไอ้เท่งเจรจาวิสาสะกับผู้เฒ่าผู้แก่ ตัวละครตัวนั้นตัวนี้ แต่เอาเข้าจริง ก็เป็นแค่ gimmick อย่างหนึ่ง วิธีการใช้สัญลักษณ์แบบนี้ถ้าอยู่ในเรื่องสั้นคงน่าสนใจ แต่พอเป็นนิยาย อ่านไปได้ร้อยกว่าหน้า ก็เริ่มรู้สึกเบื่อ ชาชินเสียแล้ว การที่คนเขียนไม่สร้างสัญลักษณ์อะไรใหม่ๆ หรือไม่ยอมผูกไอ้เท่งเข้ากับเนื้อเรื่องหลัก กลายเป็นความผิดพลาดที่ไม่อาจมองข้ามได้

น่าเสียดายคือ คุณจิรภัทรไม่แม้แต่จะพยายามถ่ายทอดความโรแมนติก ความงดงามของวัฒนธรรมหนังตะลุง อาจเพราะแกคิดว่ามันเฝือแล้วหรืออย่างไร (แต่ครั้งสุดท้ายที่ผมอ่านนิยายหนังตะลุงก็ของคุณวัฒน์ ซึ่งนั่นก็หลายปีดีแดดักแล้ว) ไปๆ มาๆ ไอ้เท่งเลยกลายเป็นแค่ส่วนเกินของเรื่อง เช่นเดียวกับอารมณ์ทางเพศวิตถารของฝาแฝดผู้พี่ ตอนที่คุณจิรภัทรเล่าขึ้นมา ก็ดูน่าสนใจดีหรอก แต่สุดท้ายก็ไม่ได้พัฒนงพัฒนาไปไหน ปล่อยให้จบไปพร้อมกับประเด็นอื่นๆ ยอมรับว่าระหว่างอ่านก็สนุกดี แต่อ่านจบแล้วกลับงงๆ เหมือนคนเขียน แกเขียนไม่จบยังไงไม่ทราบ

ข่าวดีคืออ่านเบลแคนโต้ใกล้จบแล้ว คิดว่าคงได้มาแปะความคิดเห็นในอีกวันสองวันนี้